Duik in de fascinerende klankwereld van de 20ste en 21ste eeuw, waar componisten voortdurend bruggen slaan tussen stem, klank, tekst en culturen. In dit programma van het Ensemble Hedendaagse Muziek KCB onder leiding van Bart Bouckaert staat niet het idee van een lineaire vertelling centraal, maar eerder het weven van verbindingen: tussen woord en geluid, tussen traditie en experiment, tussen West en niet-Westerse klankwerelden.
Toelichting
Met Le Marteau sans maître (1953–1955) creëert Pierre Boulez een van de sleutelwerken van de naoorlogse moderniteit. Het stuk, op poëzie van René Char, bestaat uit negen delen waarin stem en ensemble nooit op één vaste manier samenkomen. Vier delen zijn vocaal, vijf instrumentaal, maar eerder dan elkaar af te lossen, grijpen ze in elkaar als lagen van een web. De altstem verschijnt in verschillende gedaanten: soms lyrisch en melodisch verweven met fluit, gitaar en altviool, dan weer als meer gesprokene, ritmische articulatie gedragen door percussie. Het resultaat is een muziek waarin kleur, timbre en ritme belangrijker worden dan klassieke melodieontwikkeling. Boulez’ opvallende instrumentatie - met vibrafoon, xylorimba, gitaar en uitgebreide percussie - verwijst bovendien niet naar de Europese orkestrale traditie, maar suggereert klankwerelden uit Afrika en Azië. Zonder ze te imiteren, opent hij zo een ruimte waarin ‘West’ en ‘niet-West’ elkaar kruisen. Het werk wordt daardoor niet enkel een technisch hoogtepunt van het serialisme, maar ook een zoektocht naar een meer universele luisterervaring.
In Secret Kiss (2018) van Peter Eötvös verschuift de aandacht naar stilte, gebaar en suggestie. Dit melodrama, geschreven voor vijf instrumenten en verteller, vertrekt van een scène uit Alessandro Baricco’s Silk, waarin een kort, bijna onuitgesproken moment tussen twee personages een hele emotionele wereld opent. Eötvös vertaalt dit naar een fragiele muzikale dramaturgie waarin instrumenten eerder karakterdragers dan begeleiders zijn. Lage houtblazers, gedempte strijkers en percussieve gebaren creëren een sfeer van ingehouden spanning. Zoals vaak in zijn werk speelt Eötvös met het idee van ritueel: kleine handelingen krijgen een bijna sacrale betekenis, alsof muziek zelf een vorm van stilte-communicatie wordt. Het resultaat is een werk dat niet zozeer vertelt, maar suggereert.
Op 15 mei sluit het ensemble het programma af met Fantaisie à la manière de Callot van Philippe Hersant, een hommage aan Gustav Mahler. Hersant werkt hierin met fragmenten en echo’s uit Mahlers muziek, die hij herordent tot een nieuwe, vrije fantasie. Zoals in zijn hele oeuvre speelt herinnering hier een centrale rol: muziek wordt een ruimte waarin het verleden niet wordt geciteerd, maar herdacht en opnieuw verbeeld. Zo ontvouwt zich een programma dat niet alleen luistert naar de muziek van vandaag, maar ook naar de sporen van gisteren die daarin blijven resoneren.
