Onderzoeker in de kijker: Marco Mantovani

De innerlijke werking van interpretatie: Marco Mantovani over Schumann en het interpretatieve proces van de uitvoerder

Pianist Marco Mantovani behaalde op 24 maart zijn doctoraat aan het Koninklijk Conservatorium Brussel. In plaats van een sluitende theorie van interpretatie voor te stellen, kiest hij voor een andere benadering: hij maakt een proces zichtbaar. Zijn onderzoek richt zich op wat meestal onzichtbaar blijft: wat er gebeurt vóór een uitvoering hoorbaar wordt. “Wat je op het podium brengt, is slechts een deel van het geheel,” zegt hij. “Daaronder ligt een hele laag van keuzes en associaties.”

Mantovani groeide op in Italië in een niet-muzikale familie, al was er wel een brede muzikale interesse. “Er klonk van alles in huis.” De piano bleef echter centraal staan. Om zijn studies voort te zetten, kwam hij uiteindelijk in Brussel terecht. “Ik dacht dat ik hier tijdelijk zou blijven, maar deze stad biedt veel mogelijkheden. Je kan hier echt iets opbouwen.” Inmiddels woont hij er al meer dan tien jaar.

Schumann als vertrekpunt

De kern van zijn onderzoek ligt in het werk van Robert Schumann, een componist die hem al vroeg aantrok. “Wat me meteen trof, was het contrast in zijn muziek: heel intiem, en dan plots uiterst krachtig.” Die spanning is hem blijven fascineren.

Zijn onderzoek focust op zes pianowerken uit een korte, bijzonder productieve periode. “Schumann schreef vaak in geconcentreerde uitbarstingen. Deze stukken ontstonden bijna gelijktijdig, en toch verschillen ze sterk van karakter.” Die combinatie van nabijheid en diversiteit vormt de basis van het onderzoek.

De keuze voor een beperkt corpus is bewust. “Zes werken lijken misschien weinig, maar samen beslaan ze uren muziek. Ze laten toe om diep in te gaan op het creatieve proces van de componist.” Voor Mantovani ligt de focus niet alleen op Schumann zelf, maar ook op de uitvoerder: hoe ga je om met zulke contrasterende muziek binnen één kader?

Literatuur, intuïtie en het onderbewuste van de uitvoerder

In zijn doctoraat onderzoekt Mantovani de resonantie tussen Schumanns muziek en poëtische literatuur. Hij reflecteert over hoe een onderdompeling in Schumanns poëtische wereld de verbeelding van de uitvoerder kan verrijken. Door de rol van de uitvoerder te situeren, samen met begrippen als intuïtie en het onderbewuste, benadrukt hij de invloed van extra-muzikale impulsen (vooral literatuur en poëzie) op zijn artistieke proces.

Mantovani vertrekt vanuit zijn eigen praktijk als pianist. “Wanneer ik een stuk studeer, laat ik me in de eerste plaats leiden door intuïtie.” Zijn onderzoek probeert dat impliciete proces zichtbaar te maken.

Hij spreekt over een “verborgen keuken”. “Wat je hoort, is het resultaat. Daaronder zit een hele structuur van gedachten en keuzes.” Artistiek onderzoek maakt het volgens hem mogelijk om die laag te delen: niet om één interpretatie op te leggen, maar om het traject ernaartoe zichtbaar te maken.

Schumann zelf vormt een ideale toegangspoort tot die literaire dimensie. Geïnspireerd door Dichtergarten für Musik, Schumanns eigen verzameling literaire citaten over de transcendente kracht van muziek, stelt Mantovani een persoonlijke bloemlezing samen. Die teksten illustreren de muziek niet rechtstreeks, maar creëren een veld van associaties en gevoeligheden dat zijn spel voedt. “Ik ben geïnteresseerd in een bepaalde gevoeligheid. Je herkent die zowel in teksten als in muziek. Als uitvoerder draag je altijd je eigen achtergrond mee. Met mijn onderzoek wilde ik die blootleggen.”

Een proces zonder eindpunt

Mantovani ervaart interpretatie als iets dat voortdurend in beweging is. “Je keert altijd anders terug naar een stuk. Je ontdekt nieuwe verbanden.” Definitieve conclusies blijven daardoor buiten bereik.

Hij beschouwt zijn doctoraat dan ook als een momentopname. “Ik toon hoe ik deze muziek nu begrijp. Maar dat begrip blijft evolueren.” Voor hem ligt de waarde in het proces zelf. “Er is geen eindpunt, alleen verdieping.”

Om die veranderlijke innerlijke ruimte te delen, ontwikkelde Mantovani The Poets’ Garden, een virtuele 3D-omgeving waarin zijn opnames en literaire bloemlezing samenkomen. De installatie biedt een inkijk in de innerlijke artistieke wereld van de uitvoerder. Deze metaforische ruimte visualiseert hoe literaire fragmenten, opgeroepen door muziek, uit het onderbewuste opduiken. Bezoekers worden uitgenodigd om een verbeelding van de geest van de uitvoerder te verkennen: dwalend door, en soms verdwalen in, de labyrintische bibliotheek ervan.

Schrijven, delen en verdergaan

Het schrijven van het proefschrift bleek een uitdaging. “Als muzikant werk je met klank. Schrijven vraagt een andere discipline.” Tegelijk vereist het helderheid. “Je moet benoemen wat je doet, en waarom.”

Na het afronden van zijn doctoraat blijft Mantovani zijn onderzoek verder ontwikkelen via concerten, lezingen en samenwerkingen. Hij beschouwt het niet als een afgerond project, maar als een werkwijze.

Wat wil hij uiteindelijk overbrengen? “Interpretatie ligt niet vast. Ze blijft in beweging. En het is de moeite waard om dat proces te delen, niet alleen het resultaat.”